Άρθρο

 Πολιτική ανυπακοή και οι κομματικές της στρεβλώσεις

Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. Ως πολιτική ανυπακοή ορίζεται ένα σύνολο μη θεσμοποιημένων μορφών πολιτικής έκφρασης και μαζικής κινητοποίησης που στοχεύει κατ΄ αρχάς στην ανάδειξη ενός προβλήματος στη δημοσιότητα. Με την πολιτική ανυπακοή ασκείται πίεση από την πλευρά των εντολέων προς τους εντολοδόχους και αξιωματούχους της εξουσίας προκειμένου να αναθεωρηθούν πολιτικές αποφάσεις που έχουν ληφθεί στο πλαίσιο της δημοκρατικής διαδικασίας. Τέτοιες μορφές κινητοποίησης προσλαμβάνουν συχνά χαρακτηριστικά εντυπωσιασμού και πρόκλησης, τα οποία βοηθούν να καταστεί ένα ζήτημα ορατό. Ο εντυπωσιασμός και η πρόκληση αφορούν ωστόσο το στυλ της πολιτικής δράσης, η οποία ως προς το περιεχόμενο και τον συνολικό τρόπο έκφρασής της περιορίζεται από τη δημοκρατική έννομη τάξη.

Σύμφωνα με τον Γιούργκεν Χάμπερμας, κάνοντας λόγο για πολιτική ανυπακοή αναφερόμαστε σε μη βίαιες πράξεις, στις οποίες οι κανόνες δικαίου «παραβιάζονται συμβολικά». Τούτο σημαίνει ότι ενέργειες πολιτικής ανυπακοής στρέφονται μεν κατά του νόμου, εναρμονίζονται όμως με μια υπερκείμενη αρχή του δικαίου, την υπεράσπιση της οποίας επικαλείται η ηθική συνείδηση του ανυπάκουου πολίτη. Επιπλέον, ο ιδεότυπος του ανυπάκουου ενσαρκώνει το πρότυπο του αντι-τζαμπατζή: όχι μόνο δεν επωφελείται από ενέργειες άλλων, όπως κάνει ένας τυπικός λαθρεπιβάτης (freerider), αλλά αναλαμβάνοντας προσωπικό κόστος που φτάνει μέχρι το ρίσκο της ποινικής δίωξης και καταδίκης του επιδιώκει την παραγωγή ενός αποτελέσματος από το οποίο μπορεί να ωφεληθούν πολλοί άλλοι. Στην Ελλάδα αυτό που ονομάστηκε «οργανωμένη (λαϊκή) ανυπακοή» υπήρξε ένα υβρίδιο. Ηταν η απάντηση της παραδοσιακής κομμουνιστικής Αριστεράς στην οικονομική κρίση και το μνημόνιο. Αν κύριο γνώρισμα της πολιτικής ανυπακοής είναι το στοιχείο της αυτοοργάνωσης των πολιτών, στην «οργανωμένη ανυπακοή» είναι το κόμμα που αναλαμβάνει να καθοδηγήσει τις μάζες. Και όχι μόνο αυτό· εκτός από πρωτοπορία, το κόμμα λειτουργεί ως πολιτικός προστάτης, προσφέροντας το αναγκαίο προκάλυμμα για την απόσειση των ατομικών ευθυνών που συνοδεύουν πράξεις μη θεσμοποιημένης πολιτικής δράσης. Το θεματικό ρεπερτόριο της «οργανωμένης ανυπακοής» είναι εξαιρετικά διευρυμένο- από το εισιτήριο στα λεωφορεία και τη μη καταβολή των διοδίων μέχρι τα εξέταστρα στα νοσοκομεία και καθετί που ορίζεται ως «λαϊκό δικαίωμα». Δι ευρυμένος και μαξιμαλιστικός είναι, κυρίως, ο επιδιωκόμενος στόχος μιας τέτοιας δράσης: αντί της συμβολικής παραβίασης των κανόνων προκειμένου οι πολιτικές αποφάσεις να ευθυγραμμιστούν στο πλαίσιο που διαγράφεται από τη δημόσια κριτική και το περί δικαίου αίσθημα, με την «οργανωμένη ανυπακοή» επιδιώκεται η πλήρης ανατροπή- της εξουσίας (για «λαϊκή εξουσία» γίνεται λόγος), της οικονομίας (που θα αντικατασταθεί από μια «λαϊκή οικονομία»), κ.λπ.
Η συνέχεια στο ΒΗΜΑ (13.02.2011)

Διαβάστε περισσότερα:

http://www.tovima.gr/default.asp?pid=46&ct=114&artId=328111&dt=13/02/2011 

Η εικόνα από το εξώφυλλο της γερμανικής έκδοσης του βιβλίου του Γ. Χάμπερμας, Faktizität und Geltung (Ισχύς και Απόφαση, στα ελλ. κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη)

Συμπόσιο

Η Ελληνική Εταιρεία Πολιτικής Επιστήμης διοργανώνει Διήμερο Συμπόσιο με θέμα:
"Δημοτικές και Περιφερειακές Εκλογές: η πρόκληση της διοικητικής μεταρρύθμισης".
Στο συμπόσιο θα αποτιμηθεί το εκλογικό αποτέλεσμα, θα αναλυθούν φαινόμενα όπως η εκλογική αποχή, θα δοθεί ιδιαίτερη έμφαση στα δεδομένα που διαμορφώθηκαν στο Δήμο της Αθήνας και στη σύνθεση του Δημοτικού Συμβουλίου και, βεβαίως, θα εκτιμηθεί το περιεχόμενο και η πορεία του "Καλλικράτη".
Πέμπτη και Παρασκευή, 17 και 18 Φεβρουαρίου 2011, βλ. λεπτομέρειες του προγράμματος στον ιστότοπο της Ελληνικής Εταιρείας Πολιτικής Επιστήμης
http://www.hpsa.gr

Εκδήλωση

Πολιτική βία και φανατισμός: Μια συζήτηση με αφορμή την παράσταση
"Ο Θάνατος του Δαντόν"

Δευτέρα 7 Φεβρουαρίου 2011
Ώρα έναρξης: 19:00
Το έργο του Μπύχνερ διαδραματίζεται στα χρόνια της «Τρομοκρατίας», από το 1790 και μετά. Ο Δαντόν, αντίθετα από τον Ροβεσπιέρο, αρχίζει να ζητάει «λιγότερο αίμα» και στο τέλος πεθαίνει μετά από μια δίκη-παρωδία. Ο λαός ζητά κάθε τόσο λαιμητόμο για όσους προηγουμένως υποδεχόταν ως σωτήρες. Πώς μπορεί να απαιτεί κανείς δικαιοσύνη χωρίς αίμα επί δικαίων και αδίκων; Πώς μπορεί να αποφευχθεί ο ακραίος φανατισμός και η βία σε εποχές μεγάλων κοινωνικών αναταράξεων; Υπάρχει «αναγκαία βία»; Και ακόμα, έχουν οι κοινωνίες και οι πολιτικές εξουσίες την ευελιξία να τη δουν να έρχεται και να αλλάξουν, ώστε να την αποτρέψουν;

Ομιλητές: Θάνος Βερέμης, Βασιλική Γεωργιάδου, Κωστής Παπαϊωάννου, Δημήτρης Κ. Ψυχογιός

http://www.elculture.gr/Events/Theater/o-thanatos-tou-danton/fullstory.php?id=40473

Κοινοβουλευτικοποίηση και Εξτρεμισμός: Όψεις του ιδίου νομίσματος;

Μετά το 5,3% και τις 10 χιλιάδες ψήφους που συγκέντρωσε η Χρυσή Αυγή στην Αθήνα πολλοί αναρρωτιούνται: είναι μόνο η αρχή ή πρόκειται για έναν πομφόλυγα χωρίς συνέχεια;
Ποιος, αλήθεια, μπορεί να κάνει προγνώσεις σε μια τόσο ρευστή πολιτική σκηνή; Η ιστορία της ευρωπαϊκής άκρας δεξιάς προσφέρει εξάλλου παραδείγματα και προς τη μια και προς την άλλη κατεύθυνση. Σε κάποιες περιπτώσεις καχεκτικά κόμματα και απαξιωμένοι αρχηγοί απέκτησαν εκλογική σημαντικότητα και διάρκεια (το παράδειγμα του Εθνικού Μετώπου και του Λεπέν στη Γαλλία). Σε άλλες πάλι περιπτώσεις η εντυπωσιακή εκλογική απογείωση ορισμένων είχε την τύχη ενός διάττοντα αστέρα (εδώ το παράδειγμα του κόμματος Αντεπίθεση του Κράτους Δικαίου στις τοπικές εκλογές του Αμβούργου το 2001 είναι χαρακτηριστική).
Τα κόμματα της άκρας δεξιάς όλων των διαβαθμίσεων –από τα νεολαϊκιστικά έως τα εξτρεμιστικά και νεοφασιστικά– ακολουθούν μια διπλή στρατηγική, επιδιώκοντας την πολιτική πρόκληση ή/και την πολιτική τους ενσωμάτωση. Η εμπειρία καταδεικνύει ότι όσο πιο μακρυά από την κοινοβουλευτική σκηνή βρίσκονται τα ακροδεξιά κόμματα τόσο πιο επιρρεπή γίνονται στον πολιτικό εξτρεμισμό. Αλλά και η κοινοβουλευτικοποίησή τους έχει συχνά ως συνέπεια την περαιτέρω ριζοσπαστικοποίηση μιας ευρύτερης ακροδεξιάς σκηνής, στην οποία επικρατούν οι κινηματικοί, αντισυστημικοί και πλέον προκλητικοί παράγοντες του χώρου.

ΠΕΡΙΟΔΙΚΑ

ΜΟΛΙΣ ΚΥΚΛΟΦΟΡΗΣΕ 
 
"...Η έννοια ‘κοινωνική διαιρετική τομή’ (social cleavage), –κεντρική στο έργο των Lipset και Rokkan–, περισσότερο από έναν επιστημονικό όρο με τον οποίο περιγράφονται οι υπάρχουσες κοινωνικές και πολιτισμικές σχάσεις στην κοινωνική δομή των δυτικών χωρών, αποτελεί ένα αναλυτικό εργαλείο για την ανάδειξη των μακρο-ιστορικών συνδέσεων που εντοπίζονται μεταξύ της κοινωνικής δομής, των πολιτικών κομμάτων/κομματικών συστημάτων και της εκλογικής συμπεριφοράς. Στο σημείο αυτό ανευρίσκεται η ιδιαίτερη αναλυτική αξία της προσέγγισης των Lipset και Rokkan: στο γεγονός δηλαδή καταρχάς ότι, με βασικό εργαλείο τις κοινωνικές διαιρετικές τομές, καθίσταται αντιληπτή η κοινωνικο-δομική διασύνδεση του κομματικού και του εκλογικού φαινομένου στις αντιπροσωπευτικές δημοκρατίες του δυτικού κόσμου, επίσης στο ότι προσδίδεται ιστορικό υπόβαθρο στη μελέτη της εκλογικής συμπεριφοράς και, τέλος, στο ότι αναδεικνύεται η σημασία που διαθέτει το πολιτικό-θεσμικό πλαίσιο στην αποκρυστάλλωση του κομματικο-εκλογικού φαινομένου.

Στις βασικές σχολές ανάλυσης της εκλογικής συμπεριφοράς (μικρο-κοινωνιολογικό μοντέλο, rational choice, ψυχολογικό-κοινωνικό μοντέλο), η εκλογική επιλογή αντιμετωπίζεται άλλοτε ως μια συγκυριακώς μεταβαλλόμενη απόφαση του ψηφοφόρου, άλλοτε πάλι ως αποτέλεσμα ορθολογικής του επιλογής και άλλοτε ως η απόληξη ψυχικών και ταυτοτικών προσανατολισμών του. Με αναλυτικό εργαλείο τις κοινωνικές διαιρετικές τομές, αντιθέτως, η εκλογική επιλογή αποτελεί ‘ευθυγράμμιση’ (‘στοίχιση’) (alignment), όχι μεμονωμένων ψηφοφόρων αλλά των κοινωνικο-πολιτισμικά προσδιορισμένων περιβαλλόντων που αυτοί ανήκουν (τέτοια είναι π.χ. το εργατικό ή το χριστιανο-καθολικό περιβάλλον), στα αντίστοιχα πολιτικά κόμματα των περιβαλλόντων αυτών – στα λεγόμενα ‘cleavage parties’ κατά τη διατύπωση των Lipset και Rokkan. Η διαδικασία της ευθυγράμμισης από μόνη της καθιστά την εκλογική επιλογή μια ιστορικά προσδιορισμένη επιλογή, καθώς δεν είναι μεμονωμένα ζητήματα της συγκυρίας (current/single issues) βάσει των οποίων αποφασίζει ο εκλογέας ποιο κόμμα θα ψηφίσει, αλλά ‘ιστορικά διαμορφωμένες «δέσμες»’ (packages). Πρόκειται για ένα σύμπλεγμα αποτελούμενο από ‘προγράμματα, δεσμεύσεις, προσδοκίες, ενίοτε και από Weltanschauungen’, όπως αναφέρουν οι Lipset και Rokkan (1967: 3) εξηγώντας το περιεχόμενο των δεσμών, το οποίο διαμορφώνεται από τη θέση και τις αμοιβαίες ανταλλαγές κομμάτων και εκλογέων μέσα στο ενιαίο περιβάλλον των social cleavages, καθιστώντας την κομματική επιλογή μια απόφαση κατά βάση σταθερή, τρόπον τινά έναν προσανατολισμό ζωής.

Οι κοινωνικές σχάσεις δημιουργούν τις αναγκαίες συνθήκες για την ανάπτυξη ενός ‘σταθερού συστήματος αντιθέσεων’· το ίδιο και η ένταξη των κοινωνικο-πολιτισμικών περιβαλλόντων στο υπάρχον σύστημα αντιθέσεων δημιουργεί τις αναγκαίες προϋποθέσεις για την ανάπτυξη ενός σταθερού –‘παγιωμένου’ (freezing) κατά τη χαρακτηριστική διατύπωση των Lipset και Rokkan– συστήματος κομμάτων στα οποία ευθυγραμμίζονται οι ψηφοφόροι. Οι αναγκαίες αυτές συνθήκες δεν είναι όμως επαρκείς για τη μετατροπή των σχάσεων σε κομματικές δομές. Μπορεί συνεπώς στην ανάλυση των Lipset και Rokkan τα κόμματα να αναδεικνύονται από τα cleavages, όμως αυτά δεν μετατρέπονται απαραιτήτως σε κόμματα. Μια τέτοια μετατροπή εξαρτάται από ένα σύνολο πολιτικο-θεσμικών προϋποθέσεων – πρόκειται για τα περίφημα τέσσερα ‘σκαλοπάτια’ των Lipset και Rokkan: κοινοβουλευτικός ανταγωνισμός, δημοκρατική θεμελίωση του πολιτικού συστήματος, εκλογικό σύστημα και τρόπος λήψης των πολιτικών/κυβερνητικών αποφάσεων..."

Από τα ΠΡΟΛΕΓΟΜΕΝΑ της έκδοσης.

Βλ. και http://www.media.uoa.gr/sas

Call for papers

    
Η Συντακτική Επιτροπή της Επιθεώρησης Επιστήμη και Κοινωνία προγραμματίζει για το Φθινόπωρο του 2011 τη διοργάνωση μιας επιστημονικής ημερίδας αφιερωμένης στις αιτίες της κρίσης της ελληνικής οικονομίας και στις θεσμικές και κοινωνικές προεκτάσεις της κρίσης αυτής. Πρόθεσή μας είναι να προσεγγίσουμε με τα θεωρητικά και τα μεθοδολογικά εργαλεία των πολιτικών και κοινωνικών επιστημών τις δομικές προϋποθέσεις των ποικίλων εκδηλώσεων της κρίσης. Υπό το ίδιο επιστημολογικό πρίσμα θα επιχειρήσουμε, επιπλέον, να διερευνήσουμε συγκεκριμένες  κοινωνικο-πολιτικές στάσεις και συμπεριφορές που διαθέτουν αφενός ιστορικό βάθος, αφετέρου φανερώνουν την εξακολουθητική παρουσία κοινωνικών αντιστάσεων στις πολιτικο-θεσμικές μεταρρυθμίσεις και τον κοινωνικό και οικονομικό εκσυγχρονισμό.

Τίτλος της ημερίδας:

Αναζητώντας τις αιτίες της ελληνικής κρίσης:
Κρατισμός, πελατειακό σύστημα, αμυντική κοινωνία

Θεματικές ενότητες:

Α. Ευρύ κράτος και ισχνή αγορά: εδραίωση ενός στρεβλού αναπτυξιακού μοντέλου και συνέπειες του κρατισμού.
Β. Πάτρωνες και πελάτες: σχέσεις μεταξύ των πολιτικών κομμάτων, των οργανωμένων συμφερόντων, της κοινωνίας πολιτών και του κράτους.
Γ. Πολιτικός ανταγωνισμός και σύστημα διακυβέρνησης: μεταβολές και συνέχεια στους θεσμούς της διακυβέρνησης και στο σύστημα λήψης των πολιτικών αποφάσεων
Δ. Εκσυγχρονισμός και αντιδυτικισμός, ευρωπαϊκός προσανατολισμός και εθνικολαϊκισμός: εξηγώντας τις αντινομίες μιας αμυντικής κοινωνίας.

Οι ενδιαφερόμενοι/ες που επιθυμούν να συμμετάσχουν με εισήγησή τους στην ημερίδα θα πρέπει να στείλουν την πρότασή τους (έως 300 λέξεις) στην ηλεκτρονική διεύθυνση
science_and_society@hotmail.com μέχρι τις 30.12.2010. Οι προτάσεις θα αξιολογηθούν τυφλά από την Επιστημονική Επιτροπή της Επιθεώρησης.

Η Συντακτική Επιτροπή



Μετάβαση στο σύνδεσμο http://www.media.uoa.gr/sas 

Το εγχείρημα της τριγωνοποίησης και η άκρα δεξιά

 «Τριγωνοποίηση»
Οι προεδρικές εκλογές του 1996 στις ΗΠΑ κερδήθηκαν από τον Μπιλ Κλίντον με άνεση έναντι του συνυποψηφίου του Μπομπ Ντόουλ, αφού προηγούμενως όμως, στο μέσον της πρώτης θητείας του, το Δημοκρατικό Κόμμα απόλεσε για πρώτη φορά μετά το 1954 την πλειοψηφία στη Βουλή των Αντιπροσώπων. Η εκλογική μετακίνηση υπέρ του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος οδήγησε το Δημοκρατικό Κόμμα σε αλλαγή στρατηγικής. Ο σύμβουλος του Κλίντον και ειδικός σε θέματα πολιτικής επικοινωνίας Ντικ Μόρρις συμβούλεψε τον Αμερικανό Πρόεδρο να εφαρμόσει μια μέθοδο «τριγωνοποίησης» (triangulation), δηλαδή να υποστηρίξει έναν συνδυασμό από τις πιο δημοφιλείς πολιτικές θέσεις και των δύο κομμάτων, κατά τρόπο ώστε οι παραδοσιακοί εκλογείς τους να τον ψηφίσουν την επόμενη φορά. Η μέθοδος αυτή στηριζόταν στην επιλογή εκ μέρους του Προέδρου μιας θέσης που τον τοποθετούσε υπεράνω των δύο κομμάτων, ωσάν ο ίδιος να ήταν ένας αυτόνομος τρίτος παράγοντας της πολιτικής σκηνής που ενσωμάτωνε σε μια νέα τριγωνική σύνθεση προγραμματικές θέσεις του οικείου και του αντιπάλου κόμματος. Η έκβαση της προεδρικής εκλογής του 1996 δικαίωσε τους Μόρρις και Κλίντον για την επιλογή της μεθόδου της «τριγωνοποίησης».

«Πολύπλοκη αλχημεία»
Η μεταπολεμική ακροδεξιά είναι σαν μια «πολύπλοκη αλχημεία», ισχυρίστηκε ο Πωλ Χέινσγουορθ, μελετητής του ακροδεξιού φαινομένου. Η ακροδεξιά αποτελεί, δηλαδή, ένα κράμα ετερόκλιτων ιδεολογικών αρχών και πολιτικών θέσεων: εθνικισμός, αυταρχισμός, ξενοφοβία και αντικομμουνισμός, το ίδιο όπως αντιφιλελευθερισμός αλλά και αντικαπιταλισμός, κρατισμός και αντικρατισμός, λαϊκισμός και αποθέωση της αρχής της διαφορικής ισότητας αποτελούν αντιφατικά στοιχεία του ιδεολογικο-πολιτικού κράματος της ακροδεξιάς, τα οποία καλύπτουν σχεδόν όλο το φάσμα του άξονα αριστεράς-δεξιάς. Η «πολύπλοκη αλχημεία» της άκρας δεξιάς συντηρεί τον εγγενή πολιτικό καιροσκοπισμό του συγκεκριμένου χώρου και ευνοεί την ψευδο-μετατρεπτική ικανότητά του: η μεταπολεμική ακροδεξιά είναι ένα μεταβαλλόμενο φαινόμενο, το οποίο προσαρμόζεται στις απαιτήσεις της εποχής, χωρίς να απαρνείται ιστορικές καταβολές και εκλεκτικές συγγένειες με τα ιδεολογικά ρεύματα του αντιδιαφωτισμού.

H συνέχεια του άρθρου στο περιοδικό Μεταρρύθμιση, 

http://www.metarithmisi.gr/el/readText.asp?textID=1163