Τρίτη 7 Ιουλίου 2015

H ήττα των νικητών και η νίκη των ηττημένων


Μετά το 61% που συγκέντρωσε το ‘Οχι στο δημοψήφισμα, πολλοί έκαναν λόγο για νίκη-θρίαμβο του Αλέξη Τσίπρα: συσπείρωσε το αντιμνημονιακό στρατόπεδο, το οποίο διαπερνά εγκάρσια όλο το φάσμα του άξονα Αριστερά-Δεξιά, καθώς το Όχι υποστήριξαν ο ΣΥΡΙΖΑ και το ΚΚΕ από τη μια μεριά, αλλά και οι ΑΝΕΛ με τη Χρυσή Αυγή από την άλλη. Το 61% του Όχι υπήρξε έκπληξη· οι δημοσκοπήσεις έδιναν τις διαφορές των δύο στρατοπέδων μικρότερες, γεγονός που έκανε την τελική νίκη του Όχι να φαίνεται ακόμη μεγαλύτερη, αλλά και τα ποσοστά του Ναι να αξιολογούνται ως λιγότερο σημαντικά από ό,τι αυτά είναι στην πραγματικότητα. Ας επιχειρήσουμε να βάλουμε τα πράγματα σε μια σειρά διακρίνοντες τις κρυφές περιοχές του Όχι και του Ναι.

Το 61% Όχι στο δημοψήφισμα δεν αποτελεί ακριβώς έναν θρίαμβο του Α. Τσίπρα, αλλά πάνω απ’όλα πρόκειται για μια νίκη-αυτοπαγίδευση. Με το 61% στις τσέπες του επιβεβαίωσε ο πρωθυπουργός ότι έχει βρει τον τρόπο να περνάει τις θέσεις του σε μεγάλη μερίδα πρόθυμων-να-πειστούν-από-υποσχέσεις-ψηφοφόρων. Όμως, εκτός του ότι δεν χρειαζόταν ένα δημοψήφισμα για να δείξει κάτι τέτοιο (η λαϊκή εντολή της 25ης Ιανουαρίου ήταν νωπή), το αποτέλεσμα της ψηφοφορίας της προηγούμενης Κυριακής «έδεσε» τον Α. Τσίπρα σε μια έκφραση της λαϊκής ετυμηγορίας που ως προς το περιεχόμενό της περιορίζει την εντολή που είχε λάβει από τις βουλευτικές εκλογές.

Με βάση το αποτέλεσμα της 25ης Ιανουαρίου, ο πρωθυπουργός είχε άνετη ευχέρεια κινήσεων, καθώς ήταν μόνο αυτός που διερμήνευε τη λαϊκή ετυμηγορία, πράγμα για το οποίο θα κρινόταν στις επόμενες βουλευτικές εκλογές. Το δημοψήφισμα της 5ης Ιουλίου, όμως, του δίνει μια χρονικά νεότερη, θεματικά εξειδικευμένη και αυστηρή ως προς το περιεχόμενό της εντολή, η οποία του λέει ρητά να απορρίψει το σχέδιο της συμφωνίας των δανειστών. Ακόμη κι αν κάποιος ισχυριστεί ότι το σχέδιο εκείνο δεν ισχύει πια και γι’αυτό ο πρωθυπουργός δεν δεσμεύεται να απορρίψει ένα επόμενο σχέδιο συμφωνίας που ίσως του επαναπροταθεί, όλοι γνωρίζουμε ότι κάθε επόμενο σχέδιο στην καλύτερη περίπτωση δεν θα διαφέρει παρά ελάχιστα από το προηγούμενο. Αν ο κ. Τσίπρας έκανε δημοψήφισμα για να έχει άλλοθι προκειμένου να μη συμφωνήσει σε κανένα πρόγραμμα, τότε όντως πέτυχε το στόχο του. Αν όμως δεν ήταν κάτι τέτοιο στις προθέσεις του και αν το δημοψήφισμα σχεδιάστηκε σαν μια μανούβρα στην ιδιότυπη διαπραγμάτευση που διεξαγόταν, τότε με το δημοψήφισμα ο πρωθυπουργός αλλά κυρίως η χώρα αυτοπαγιδεύτηκαν σε ένα Όχι από το οποίο θα είναι εξαιρετικά δύσκολο να ξεμπλέξουν.

Δεν είναι μόνο το 61% των ψηφοφορων του Όχι που δεσμεύει στο εσωτερικό της χώρας τον κ. Τσίπρα σε μια στάση με περιορισμένα περιθώρια ελιγμών, αλλά είναι και το μήνυμα αυτού του υπερπλειοψηφικού Όχι στο εξωτερικό: από τους ευρωπαίους ηγέτες μέχρι τους ευρωπαϊκούς λαούς, μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται και εκείνο το τμήμα της ευρωπαϊκής κοινωνίας και κοινής γνώμης που έχει έναν ιδεολογικά φίλα προσκείμενο προσανατολισμό προς τον ΣΥΡΙΖΑ, όλοι διερμηνεύουν το Όχι κατά τον ίδιο τρόπο: δηλαδή ως μια άρνηση αποδοχής και προσαρμογής της Ελλάδας στα προγράμματα δημοσιονομικής πειθαρχίας και μεταρρυθμίσεων. Μπορεί ο κ. Τσίπρας με το 61% Όχι στα χέρια του να ήθελε να δείξει στους Ευρωπαίους ότι σύσσωμος ο ελληνικός λαός, από την άκρα αριστερά έως τον άκρα δεξιά, τον στηρίζει στις μέχρι τώρα επιλογές του· μπορεί ακόμα ο Έλληνας ψηφοφόρος του Όχι κάθε ιδεολογικής απόχρωσης να θεωρεί ότι με την ψήφο του στηρίζει τη διαπραγματευτική δύναμη του πρωθυπουργού και της χώρας του. Οι ερμηνείες είναι σχετικές. Σημασία ωστόσο επίσης έχει τι αντιλαμβάνονται οι Ευρωπαίοι με το 61% Όχι στις προτάσεις τους. Και αυτοί καταλαβαίνουν ότι η επιλογή της πλειοψηφίας των Ελλήνων ψηφοφόρων δεν αφήνει περιθώρια για μια συμφωνία στο πλαίσιο που οι ίδιοι αντιλαμβάνονται.
Επιπλέον, η σύμπλευση ακροδεξιάς (της ναζιστικής περιλαμβανομένης) στην απόφαση της Βουλής για τη διεξαγωγή του δημοψηφίσματος, καθώς και στην επίτευξη του συγκεκριμένου αποτελέσματος (>70% των ψηφοφόρων των ΑΝΕΛ και της Χρυσής Αυγής και >80% εκείνων που δηλώνουν πρόθεση ψήφου για τα δύο κόμματα ψήφισε υπέρ του Όχι, βλ. ενδεικτικά Public Issue) εκλαμβάνεται ως μια πρόκληση απέναντι στην ΕΕ που καθιστά ακόμη δυσκολότερους τους συμβιβασμούς και την επίτευξη συμφωνίας.

Επιστρέφοντας ο κ. Τσίπρας στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων θα πρέπει να πείσει τους εταίρους ότι στο αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος υπάρχει πάραυτα ένα Ναι των Ελλήνων στο Ευρώ και στην ΕΕ, αλλά και τη βούλησή τους να αποδεχθούν ένα πρόγραμμα συμφωνίας, όπως εκείνο που απορρίφθηκε με το δημοψήφισμα. Ωστόσο, αν δεν θέλει ο πρωθυπουργός να περάσει σε μια περιοχή αφελούς και αλχημικού πολιτικού λόγου, θα πρέπει να δώσει όλο το βάρος της επιχειρηματολογίας του όχι στο 61% του  Όχι, αλλά στο 39% του Ναι αναδεικνύοντας ο ίδιος τη σημασία της ψήφου των αντιπάλων του.
Αντίθετα από ηττοπαθείς ερμηνείες όσον αφορά το μέγεθος του Ναι και της αποτυχίας του να επικρατήσει στο δημοψήφισμα, το ποσοστό που στοιχήθηκε πίσω από την καταφατική απάντηση στο ασαφές διλημματικό ερώτημα είναι πολύ ικανοποιητικό. Επίσης, ιδιαιτέρως ικανοποιητικό είναι το γεγονός της κινητοποίησης σημαντικής μερίδας της κοινωνίας πολιτών που στρατεύθηκε πολιτικά υπέρ του Ναι προκειμένου να μη τεθεί σε κίνδυνο η ευρωπαϊκή προοπτική της χώρας. Ο κ. Τσίπρας θα έπρεπε κανονικά να μιλήσει στους εταίρους για τα δικά του λάθη τονίζοντας ότι παρόλα αυτά ένα σημαντικό κομμάτι πολιτών τάχθηκε υπέρ του Ναι, ότι το μερίδιό τους διαθέτει δυναμική και υπό άλλες (κανονικές) συνθήκες θα ήταν πολύ (ή ακόμη και το) ισχυρότερο.

Με άλλα λόγια, μόνο αν αναδείξει τα λάθη των δικών του χειρισμών, ο κ. Τσίπρας θα έχει πιθανότητες να εισακουστεί από τους εταίρους μας στην Ευρώπη.  Φοβούμαι ότι δεν θα το κάνει, παρότι θα ήμουν χαρούμενη να μπορέσω να διαψευστώ.


Κυριακή 8 Ιουνίου 2014

Ευρωεκλογές και το γκροτέσκο συνονθύλευμα της ακροδεξιάς

Αρκετούς μήνες πριν τη διεξαγωγή των όγδοων κατά σειρά εκλογών για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, τα διεθνή μέσα ενημέρωσης προέβλεπαν αλματώδη άνοδο της ακροδεξιάς στις χώρες της Ε.Ε. Όντως, τα σημάδια που προμήνυαν ενίσχυση της δύναμης των κομμάτων του ακροδεξιού πόλου ήταν παρόντα από καιρό στην πολιτική σκηνή της Ευρώπης. Από τη Γαλλία μέχρι την Ουγγαρία και από τη Δανία μέχρι την Ιταλία και την Ελλάδα, η άκρα δεξιά στις δύο βασικές παραλλαγές της –την εθνικολαϊκιστική και την εξτρεμιστική– κατέγραφε από καιρό σημαντική παρουσία στα δημοσκοπικά ευρήματα των επιμέρους χωρών-μελών της Ε.Ε. Πέραν της ακροδεξιάς, ενισχυμένη φαινόταν και η παρουσία των ευρωσκεπτικιστικών δυνάμεων· εκείνων που εξέφραζαν παραδοσιακά φοβικές ή και αρνητικές τοποθετήσεις σχετικά με την Ε.Ε. αλλά και νεότερων υβριδικών σχημάτων που συναιρούν λαϊκισμό και ευρωσκεπτικισμό, με τη δύναμή τους να συγκεντρώνεται κυρίως στον Ευρωπαϊκό Βορρά (Ηνωμένο Βασίλειο, Φινλανδία), αλλά και στον Ευρωπαϊκό Νότο (Ιταλία). Στην αριθμητική των Μίντια συχνά οι δυνάμεις των ακροδεξιών και των ευρωσκεπτικιστών κάθε ιδεολογικο-πολιτικής απόχρωσης παρουσιάζονται ως ένα ενιαίο άθροισμα που τείνει να καλύψει έναν ευρύ πολιτικό χώρο και εμφανίζει μια δυναμική ικανή να προκαλέσει «τεκτονικές» παραμορφώσεις στην καρδιά της Ευρώπης.
Η εκλογική αριθμητική, όπως προέκυψε από την αναμέτρηση της 25ης Μαΐου,  δείχνει να επιβεβαιώνει κατά ένα μέρος την προφητεία περί εκλογικού «σεισμού». Στη Γαλλία (Εθνικό Μέτωπο/FN), τη Δανία (Λαϊκό Κόμμα/DP), αλλά και το Ηνωμένο Βασίλειο (Κόμμα της Ανεξαρτησίας/UKIP), η ανατροπή όσον αφορά τη διάταξη των κομματικών δυνάμεων στην ευρωπαϊκή πολιτική αρένα υπήρξε ολική, με ακροδεξιούς και ευρωσκεπτικιστές να αναδεικνύονται σε πρώτη δύναμη μεταξύ όλων των κομμάτων που διεκδίκησαν την ψήφο των εκλογέων για τη σύνθεση της νέας Ευρωβουλής. Αλλού, βέβαια, οι εκλογικές επιτυχίες τους υπήρξαν πιο περιορισμένες, με τα ακροδεξιά και τα ευρωφοβικά κόμματα να σημειώνουν υψηλά σκορ στις κάλπες, συντηρώντας τα εκλογικά ποσοστά τους ή και υποχωρώντας αριθμητικά σε σύγκριση με τη δύναμη που διέθεταν πιο πριν, όπως συνέβη με το Κίνημα για μια Καλύτερη Ουγγαρία (Jobbik), τα εκλογικά ποσοστά του οποίου δεν μεταβλήθηκαν σε σχέση με τις Ευρωεκλογές του 2009, μειώθηκαν όμως κατά 5,6 ποσοστιαίες μονάδες από τον περασμένο Απρίλιο, το Κίνημα των 5 Αστέρων (MoVimento 5 Stelle/M5S) του Μπ. Γκρίλο στην Ιταλία, που μεταξύ Φεβρουαρίου 2013 και Μαΐου 2014 απώλεσε 3 ποσοστιαίες μονάδες και το Κόμμα για την Ελευθερία (PVV) στην Ολλανδία, όπως και η Λίγκα του Βορρά (LN) στην Ιταλία που είδαν τα ποσοστά τους να πέφτουν κατά 3,7% και 4% αντιστοίχως από τις προηγούμενες Ευρωεκλογές. Το ευρωπαϊκό κάδρο των πρόσφατων εκλογών έχει όμως και τους πραγματικά χαμένους, με αρκετά από τα πάλαι ποτέ εκλογικώς σημαντικά ακροδεξιά κόμματα, όπως το Φλαμανδικό Συμφέρον (VB) στο Βέλγιο, το Βρετανικό Εθνικό Κόμμα (BNP), η Ένωση για το Μέλλον της Αυστρίας (BZÖ), το Σλοβακικό Εθνικό Κόμμα (SNP), το ΛΑ.Ο.Σ., η Ατάκα (Βουλγαρία), το Κόμμα της Μεγάλης Ρουμανίας (PRM), να γνωρίζουν απώλειες δυνάμεων, περιθωριοποίηση ή και εξαφάνιση όσον αφορά την παρουσία τους στην παρούσα Ευρωβουλή.


Κόμματα

Ευρωεκλογές 2014 %
Ευρωεκλογές 2009 %
Διαφορά %
Έδρες
(διαφορά από το 2009)
Εκλογική άνοδος
FN-Γαλλία
25,0
6,3
+18,7
24 (+21)
DP-Δανία
26,6
15,3
+11,3
2 (+2)
FPÖ-Αυστρία
19,7
12,7
+7,0
4 (+2)
SD-Σουηδία
 9,7
 3,3
+6,4
2 (+2)
ΧΑ*-Ελλάδα
9,4
0,5
+8,9
3 (+3)
UKIP**-ΗΒ
27,5
16,6
+10,9
24 (+11)
AfD**-Γερμανία
 7,0
4,7¹
+2,3
7 (+7)
 PerusS**-Φινλανδία
9,7
3,3
+6,4
2 (+2)
Εκλογική συντήρηση παρά τη μείωση των ποσοστών
PVV-Ολλανδία
13,3
17,0
-3,7
4 (-1)
LN-Ιταλία
6,2
10,2
-4,0
5 (-4)
Jobbik*-Ουγγαρία
14,7
14,8
-0,1
3 (0)
M5S**-Ιταλία
21,2
25,5¹
-4,3
17 (+17)
Εκλογική πτώση
ΒNP*-HB
1,1
6,2
-5,1
0 (-2)
BZÖ-Αυστρία
0,5
4,6
-4,1
0 (0)
VB-Βέλγιο
4,2
9,9
-5,7
1 (-1)
SNP-Σλοβακία
3,6
5,6
-2,0
0 (-1)
ΛΑ.Ο.Σ.-Ελλάδα
2,7
7,1
-4,4
0 (-2)
ΑΤΑΚΑ-Βουλγαρία
3,0
12,0
-9,0
0 (-2)
PRM-Ρουμανία
2,7
8,6
-5,9
0 (-3)
¹: Αποτελέσματα στις τελευταίες εθνικές εκλογές, όταν δεν υπάρχει συμμετοχή στις Ευρωεκλογές του 2009.
Με* τα δεξιά εξτρεμιστικά κόμματα· με ** τα ευρωσκεπτιστικά κόμματα.

Σε σχέση με το 2009, τα μεν κόμματα της άκρας δεξιάς –συνυπολογίζοντας και τον ένα βουλευτή του φιλοναζιστικού Εθνικού Δημοκρατικού Κόμματος Γερμανίας (NPD) που προέκυψε μετά την κατάργησε του εκλογικού ορίου για την εκπροσώπηση στην Ευρωβουλή– αύξησαν κατά 15 έδρες τη δύναμή τους, ενώ οι ευρωσκεπτικιστές κατά 20 έδρες, που γίνονται 37 αν προσμετρήσει κανείς στις δυνάμεις τους και το υβριδικό μεταδημοκρατικό μόρφωμα του κωμικού και blogger Μπ. Γκρίλο. Τα ευρωπαϊκά διακυβεύματα και η συγκυρία της κρίσης, η ατολμία της Ε.Ε. και η εμμονή των ισχυρών της Ευρωζώνης σε μια διαχειριστική πολιτική περικοπών και λιτότητας συνέβαλαν στην ενίσχυση των δυνάμεων που βάσει της πολιτικής τους γεωγραφίας βρίσκονται στα δεξιά των παραδοσιακών συντηρητικών κομμάτων. Όμως, για να αντιληφθούμε τις βαθύτερες αιτίες της ανόδου της ακροδεξιάς και των ευρωσκεπτικιστών πρέπει να εξετάσουμε τις «εθνικές ιστορίες»: την πολιτική σκηνή στις χώρες τους, την διάταξη των κομματικών δυνάμεων και τα διακυβεύματα στην εγχώρια σκηνή, εναντίον των οποίων στράφηκαν πρωτίστως οι κάθε είδους ακραίοι και πολέμιοι της Ε.Ε. Για να χρησιμοποιήσω μια σκέψη του O. Karas, επικεφαλής του συνδυασμού του Λαϊκού Κόμματος (ÖVP) στην Αυστρία, περισότερο από κάθε άλλη εκλογική αναμέτρηση σε επίπεδο Ε.Ε., στις τελευταίες εκλογές εκφράστηκε καθαρά μια αντίθεση μεταξύ εκείνων των δυνάμεων που επιθυμούν τη βελτίωση της Ε.Ε. και εκείνων που χρησιμοποιώντας την εκφράζουν τη διαμαρτυρία τους στην εθνική σκηνή των χωρών προέλευσής τους (Die Presse, 27.05.2014).
Οι εκλογές «δεύτερης τάξης», όπως χαρακτηρίζονται οι Ευρωεκλογές και όποιες άλλες εκλογές από τις οποίες δεν αναδεικνύεται εθνική κυβέρνηση, δεν αποτελούν ένα πρόκριμα για τις εθνικές εκλογές. Ίσα-ίσα που μπορεί να διαβρώσουν τη δύναμη κομματικών μορφωμάτων όταν αυτά δεν μπορούν να διαχειριστούν την εμπιστοσύνη που απέσπασαν από τους εκλογείς. Ο χώρος της ακροδεξιάς δοκιμάστηκε –μέχρι στιγμής ανεπιτυχώς– στο πεδίο των πολιτικών συνεργασιών των μορφωμάτων του στην Ευρωβουλή. Η Ομάδα της Ευρωπαϊκής Δεξιάς που είχε ιδρυθεί με πρωτοβουλία του J.-M. Le Pen τη δεκαετία του 1980 κατέρρευσε εξαιτίας των ιδεολογικών διαφορών των μελών της, ενώ και η ευρωομάδα με την επωνυμία Ταυτότητα, Παράδοση, Κυριαρχία που δημιουργήθηκε στα μέσα της δεκαετίας του 2000 υπήρξε βραχύβια. Οι υπέρμαχοι μιας «Ευρώπης των Εθνών» που υπερασπίζονται ένα ισχυρό εθνικό κράτος, το οποίο δεν εκχωρεί κυριαρχία στην Ε.Ε., συγκρούονται συχνά με εκείνους που υποστηρίζουν μια «Ευρώπη των Λαών», οι οποίοι δεν θεωρούν οριστικά τα σύνορα της Ευρώπης και εγείρουν αλυτρωτικές διεκδικήσεις. Δεν είναι βέβαιο ότι οι ιδεολογικές διαφορές στο περιβάλλον των ακροδεξιών κομμάτων, ορισμένα από τα οποία ταλαντεύονται μεταξύ εθνικού κράτους και αλυτρωτικών προσδοκιών, θα επέτρεπαν μια όχι-συγκυριακή συμπόρευσή τους στο πλαίσιο μιας νέας πολιτικής ομάδας στην παρούσα Ευρωβουλή, ακόμη κι αν η Μ. Le Pen και ο G. Wilders, με συμμάχους τους Αυστριακούς, τους Βέλγους και τους Ιταλούς ομοϊδεάτες τους, κατόρθωναν να συγκροτήσουν μια τέτοια ομάδα.
Όπως κι αν διαμορφώνεται η εκλογική αρθμητική στην Ευρώπη σήμερα, το να υπάρχουν στο εσωτερικό της δυνάμεις που θέτουν ως στόχο τους την υπονόμευση της Ε.Ε. αποτελεί μια τουλάχιστον δυσάρεστη και, πάντως, όχι ακίνδυνη πραγματικότητα. Δεν πέρασε ούτε μια εβδομάδα καλά-καλά και η Marine Le Pen, με το toupet του νικητή, ξεκαθάρισε τους στόχους της όσον αφορά τη διαχείριση της δύναμής της στην Ευρωβουλή: «Δεν θέλω αυτήν την Ευρωπαϊκή Σοβιετική Ένωση», δήλωσε προκλητικά σε συνέντευξή της στο Der Spiegel (http://www.spiegel.de/international/europe/interview-with-french-front-national-leader-marine-le-pen-a-972925.html, 3.6.2014)· «Ευρώπη σημαίνει πόλεμος, οικονομικός πόλεμος» και «εγώ θέλω να καταστρέψω αυτή την Ευρώπη». Θα δούμε αν ο γκροτέσκος αντιευρωπαϊκός λόγος της αρχηγού του Εθνικού Μετώπου, που οραματίζεται μια Ευρώπη σαν τη Ρωσία του Πούτιν, θα μπορέσει να σταθεί στην ευρωπαϊκή πολιτική σκηνή.

Δημοσιεύθηκε στη Free Sunday (7.6.2013) και στη Μεταρρύθμιση http://www.metarithmisi.gr/el/readAuthors.asp?authorID=11&page=1&textID=31612

Πέμπτη 29 Μαΐου 2014

Μια καλή κουβέντα για την Ευρώπη

των Βασιλική Γεωργιάδου και Λαμπρινή Ρόρη

Απέχουμε μόλις μερικές ημέρες από τις ευρωεκλογές και τα «σενάρια φρίκης» για την 8η εκλεγμένη Ευρωβουλή δίνουν και παίρνουν. Θα επιχειρήσουμε εν μέρει να ανατρέψουμε την εικόνα μιας ΕΕ που διαφεντεύεται από ακραίες δυνάμεις και αφήνει αδιάφορους τους πολίτες των χωρών - μελών της, προσθέτοντας στο ευρωπαϊκό κάδρο ορισμένες αθέατες, όχι ίσως φαντασμαγορικές, αλλά πάντως ουσιαστικές πτυχές της ευρωπαϊκής πραγματικότητας.

1. Εκλογική συμμετοχή. Πρόκειται για την κορύφωση της δημοκρατικής λειτουργίας, γι' αυτό κάθε υποχώρηση της συμμετοχής στην εκλογική διαδικασία αποτελεί πλήγμα στην ποιότητα της δημοκρατίας. Στις εκλογές για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η συμμετοχή των πολιτών έχει περιοριστεί κατά 19 ποσοστιαίες μονάδες το διάστημα 1979-2009. Ωστόσο, αν εξετάσουμε αναλυτικότερα την εξέλιξη του σχετικού δείκτη της εκλογικής συμμετοχής θα διαπιστώσουμε ότι σε αρκετές χώρες εξακολουθεί να παραμένει υψηλός, σε ορισμένες μάλιστα είναι σημαντικά υψηλότερος από τη μέση τιμή του (43% το 2009) στις 27 χώρες - μέλη της ΕΕ. Επιπλέον, η εκλογική συμμετοχή δεν διαθέτει πτωτική τάση σε όλα τα επιμέρους μέλη της. Ετσι, μπορεί να είναι σχετικώς χαμηλή στις νέες δημοκρατίες οι οποίες εντάχθηκαν από το 2004 και μετά στην ΕΕ, όμως μεταξύ των δύο συνεχόμενων εκλογικών αναμετρήσεων του 2004/7 και του 2009 στα 8 από τα 12 νέα κράτη - μέλη η εκλογική συμμετοχή παρέμεινε σταθερή ή υπήρξε αξιοπρόσεκτα ανοδική σε χώρες όπως η Εσθονία, η Λετονία και η Βουλγαρία.

2. Πολιτική εμπιστοσύνη. Πρόκειται για ποιοτικό δείκτη, η συρρίκνωση του οποίου συναρτάται άμεσα με το φαινόμενο της «κρίσης της πολιτικής». Η δημοκρατία και οι θεσμοί της στηρίζονται στην υποστήριξη των πολιτών. Η μείωση της εμπιστοσύνης οδηγεί σε μείωση της δημοκρατικής νομιμοποίησης. Ιδίως στη διάρκεια της κρίσης περιορίστηκε σημαντικά η πίστη στην ΕΕ. Στην Ελλάδα, η απώλεια αυτή ήταν δραματική, ενώ και στις υπόλοιπες χώρες του ευρωπαϊκού Νότου ο δείκτης της εμπιστοσύνης εμφανίζεται ραγδαία πτωτικός, όπως πτωτικός είναι και σε ορισμένες χώρες του ανεπτυγμένου Βορρά (Γερμανία, Ηνωμένο Βασίλειο). Αξίζει ωστόσο να σημειωθεί ότι σε νέες δημοκρατίες και νεότερα κράτη - μέλη (π.χ. Βουλγαρία, Πολωνία), η εμπιστοσύνη προς την ΕΕ είναι υψηλή ή/και ανοδική. Επιπλέον, παρότι ως γενική τάση η πίστη στους ευρωπαϊκούς θεσμούς περιορίζεται ιδίως μετά το 2009, εξακολουθεί να είναι υψηλότερη από την πίστη των πολιτών στους κυριότερους πολιτικούς θεσμούς (Κοινοβούλιο, κυβέρνηση) του εθνικού κράτους.

3. Ευρωσκεπτικισμός και Ακροδεξιά. Βρίσκονται σε άνοδο μέσα στην Ευρώπη. Ωστόσο, οι εκλογείς τους ελκύονται όχι γιατί επιθυμούν την έξοδο από την ΕΕ και την εγκατάλειψη της ΟΝΕ, αλλά γιατί δυνάμεις όπως το UKIP του Νάιτζελ Φάρατζ ή το Front National (FN) της Μαρίν Λεπέν αναπαράγουν τα μοτίβα μιας ακραία λαϊκιστικής καταγγελίας στρεφόμενοι κατά των κομμάτων, των πολιτικών και των πολιτικών θεσμών, με διάθεση να εξάψουν τη δυσφορία και την τιμωρητική διάθεση των πολιτών. Με άλλα λόγια, η εκλογική άνοδος ευρωσκεπτικιστικών και ακροδεξιών κομμάτων που αναμένεται δεν θα είναι τόσο (και πάντως όχι μόνο) η καταγραφή μιας αντιευρωπαϊκής διάθεσης των εκλογέων όσο η εκτόνωση της δυσαρέσκειάς τους από την πολιτική ζωή στην εγχώρια πολιτική σκηνή των χωρών τους. Αν επιχειρήσει κάποιος να αποκωδικοποιήσει τα κίνητρα της εκλογικής επιλογής κομμάτων όπως το UKIP και το FN, θα διαπιστώσει ότι κερδίζουν σημαντικά σε ψηφοφόρους επειδή «συναισθηματικοποιούν» την πολιτική φορτίζοντας τους εκλογείς με αρνητικά και μνησίκακα συναισθήματα για τους «διεφθαρμένους» και «αποστασιοποιημένους» πολιτικούς, για τους «ξένους» και για τα «παράσιτα» του ευρωπαϊκού Νότου.

Κοιτάζοντας τα εμπειρικά δεδομένα στην Ευρώπη, υπάρχει λιγότερος αντιευρωπαϊσμός από όσο νομίζουν πολλοί (των ΜΜΕ συμπεριλαμβανομένων). Ακόμη και σήμερα, διαρκούσης της κρίσης, 60% των πολιτών στις χώρες - μέλη της ΕΕ νιώθουν Ευρωπαίοι, ενώ μόνο το 30% πιστεύει ότι η ΕΕ κινείται προς λανθασμένη κατεύθυνση. Επιπλέον, η χρηματοπιστωτική κρίση δείχνει να επηρέασε μόνον οριακά την προϋπάρχουσα θετική στάση της πλειοψηφίας των ευρωπαίων πολιτών (52% το 2013 έναντι 56% το 2006) στην ύπαρξη ενός ενιαίου νομίσματος και του ευρώ (βλ. Ευρωβαρόμετρο 80/2013).
Η ΕΕ πέρασε έντονους κραδασμούς στη διάρκεια των τελευταίων χρόνων. Εκανε λάθη, καθυστέρησε να πάρει αποφάσεις, ήταν άτολμη και άδικη κάποιες φορές. Η ιδέα της ενωμένης Ευρώπης, ωστόσο, όπως αποτυπώνεται στο οικοδόμημα της ΕΕ, παραμένει το πιο συνεκτικό πολιτικό αφήγημα της μεταπολεμικής εποχής. Αυτή είναι και η δυναμή του έναντι των πολιτικά τυχάρπαστων αντιπάλων της.


Η Βασιλική Γεωργιάδου είναι αναπληρώτρια καθηγήτρια Πολιτικής Επιστήμης στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.
Η Λαμπρινή Ρόρη είναι υποψήφια διδάκτωρ Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Paris I, Panthéon - Sorbonne


Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Τα Νέα (20.05.2014), http://www.tanea.gr/opinions/all-opinions/article/5122196/mia-kalh-koybenta-gia-thn-eyrwph/


Κυριακή 18 Μαΐου 2014

Τι πραγματικά συμβαίνει με την Ακροδεξιά στην Ελλάδα και την Ευρώπη

Συνέντευξη στην Ηλένα Κρητικού (in.gr)



Η άνοδος της ακροδεξιάς είναι το φάντασμα που πλανάται πάνω από τις κάλπες της 25ης Μαΐου. Θα ψηφίσει η Ευρώπη κόμματα που υποσκάπτουν τα θεμέλια της Ένωσης, που αμφισβητούν τις βασικές αξίες του Διαφωτισμού, που θυμίζουν τις πιο μαύρες σελίδες της Ιστορίας της; Ή μήπως οι φόβοι αυτοί είναι υπερβολικοί; Η οικονομική κρίση φαίνεται να έχει βάλει τη σφραγίδα της στο ψηφοδέλτιο που θα πέσει στην ευρωκάλπη, αλλά είναι αυτός ο μοναδικός παράγοντας που οδηγεί τις εξελίξεις;


Η καθηγήτρια Πολιτικής Επιστήμης στο Πάντειο Πανεπιστήμιο Βασιλική Γεωργιάδου, που μελετά την πολιτική συμπεριφορά των ακροδεξιών κομμάτων στη Δυτική και Νότια Ευρώπη, μίλησε στο in.gr, για το σύνθετο παζλ της ακροδεξιάς στην Ευρώπη, αλλά και στην Ελλάδα.

«Η άνοδος της ακροδεξιάς ακουμπά σε ένα σύνολο αιτίων. Σε ό,τι αφορά την παρούσα συγκυρία δεν είναι μόνο η οικονομική κρίση που συνέβαλε στην ενίσχυσή της. Δεν είναι τυχαίο μάλιστα ότι άνοδος της ακροδεξιάς παρατηρείται σε χώρες που δεν δοκιμάζονται από την κρίση. Επίσης, δεν παρατηρήθηκε άνοδος της άκρας δεξιάς σε όλες τις χώρες που έχουν δοκιμαστεί από την κρίση – π.χ. στην Ισπανία ή την Πορτογαλία αυτό δεν συνέβη. Εκεί πάντως που ένα “κοκτέιλ κρίσεων” κάνει την εμφάνισή του, προέκυψαν “παράθυρα πολιτικής ευκαιρίας” για την ακροδεξιά» λέει η Β.Γεωργιάδου.

Ωστόσο, η άκρα δεξιά δεν είναι συνολικά σε άνοδο στην Ευρώπη, επισημαίνει: «Οπωσδήποτε προκαλεί ανησυχία η άνοδος του δεξιού εξτρεμισμού στην Ελλάδα και την Ουγγαρία. Είναι ανακουφιστικό, ωστόσο, ότι ο δεξιός εξτρεμισμός είναι σε υποχώρηση σε ορισμένες χώρες που στο παρελθόν είχε αξιοπρόσεκτη παρουσία».

Η εκτίμησή της κ. Γεωργιάδου είναι ότι «αυτό που θα δούμε είναι μια εντυπωσιακή άνοδος ή και διατήρηση δυνάμεων συγκεκριμένων ισχυρών μορφωμάτων του ακροδεξιού χώρου, που κυρίως ανήκουν στο ρεύμα του ριζοσπαστικού λαϊκισμού. Έτσι, το Γαλλικό Εθνικό Μέτωπο, το Ολλανδικό Κόμμα για την Ελευθερία, το Αυστριακό Κόμμα της Ελευθερίας, η Σκανδικαβική ακροδεξιά συντηρούν ή και αυξάνουν τις δυνάμεις τους, αλλά αυτό δεν συμβαίνει π.χ. στην Ιταλία, την Σλοβενία, τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία ή το Βέλγιο. Εκεί που η εικόνα είναι πιο ξεκάθαρη και σαφώς ανησυχητική για την Ευρώπη είναι η αύξηση της εκλογικής επιρροής των Ευρωσκεπτικιστών».

Διαβάστε αναλυτικότερα: «Δεν είναι συνολικά η ακροδεξιά σε τροχιά ανόδου στην ΕΕ»

Σε ό,τι αφορά την Ελλάδα η άκρα δεξιά έχει διάφορες εκφράσεις, ωστόσο τα τελευταία χρόνια έχει εμφανιστεί σε μια από τις πιο ακραίες και επικίνδυνες μορφές της. Η Χρυσή Αυγή, ένα μόρφωμα το οποίο η δικαιοσύνη ελέγχει ως εγκληματική οργάνωση, «άρχισε να ανεβαίνει μέσα στην κρίση, αλλά όχι μόνο εξαιτίας της κρίσης» τονίζει η Βασιλική Γεωργιάδου.

Η Χρυσή Αυγή, που αρχικά χρησιμοποίησε το μεταναστευτικό ζήτημα για να διεισδύσει στις συνοικίες της Αττικής, επένδυσε πάνω στην αμφισβήτηση του πολιτικού συστήματος, εκμεταλλευόμενη την τιμωρητική διάθεση μερίδας πολιτών, σημειώνει.

Ποιας μερίδας πολιτών; «Ο ακροδεξιός ψηφοφόρος είναι άνδρας, νέος, με μεσαίο εκπαιδευτικό επίπεδο, που -είτε έχει δουλειά είτε όχι- είναι και νιώθει ανασφαλής εργασιακά. Το στοιχείο της εργασιακής αβεβαιότητας είναι πιο σημαντικό από τη θέση στο σύστημα απασχόλησης, εάν δηλαδή έχει εργασία ή είναι άνεργος» επισημαίνει η κ. Γεωργιάδου.

Τα κίνητρα για μια ψήφο διαμαρτυρίας στην Ελλάδα της πολιτικο-οικονομικής κρίσης είναι κατανοητά, γιατί όμως ευνοήθηκε η Χρυσή Αυγή; «Ο πολίτης δεν πήρε εξ αρχής ένα καθαρό μήνυμα απέναντι στην Χρυσή Αυγή. Δεν υπήρξαν αναχώματα σε αυτήν την επέλαση που έκανε» υπογραμμίζει η Β.Γεωργιάδου και εξηγεί το ρόλο των μέσων ενημέρωσης και θεσμών όπως η Εκκλησία.

Το τελευταίο διάστημα ωστόσο, όπως επισημαίνει, «η δικαστική διερεύνηση έβαλε κάποιο φρένο στις βίαιες πρακτικές της, υπήρξε περιορισμός των εκδηλώσεων μαζικής κινητοποίησης, η ανταπόκριση του κοινού να συμμετάσχει σε δράσεις της οργάνωσης και να εκτεθεί υπέρ αυτής συρρικνώθηκε σημαντικά, ενώ και στην κατάρτιση των ψηφοδελτίων υπήρξε πρόβλημα».

Η καθηγήτρια Πολιτικής Επιστήμης Β.Γεωργιάδου δεν επιχειρεί να καθησυχάσει για το ζήτημα της ακροδεξιάς, είτε στην Ελλάδα, είτε στην Ευρώπη, καθώς σημειώνει ότι «στην εκλογική και πολιτική συμπεριφορά των πολιτών, τα πράγματα δεν ανατρέπονται» από τη μια στιγμή στην άλλη, αντιθέτως «άπαξ και η ακροδεξιά εμφανιστεί στην πολιτική σκηνή, όχι με χαρακτηριστικά "κόμματος-κομήτη", αλλά διαθέτοντας μια πιο στέρεη παρουσία, τότε είναι δύσκολη και αργόσυρτη η υποχώρησή της».

Ωστόσο, τονίζει ότι «είναι σημαντικό να μην υπερβάλουμε σε κινδυνολογία: Συχνά η δύναμη της ακροδεξιάς παρουσιάζεται μεγαλύτερη από όση πραγματικά είναι. Υπάρχει η πραγματική ισχύς της ακροδεξιάς και η κατασκευή μιας υπέρ-ισχυρής ακροδεξιάς. Ας το προσέξουμε αυτό το σημείο, γιατί η παράσταση ισχύος μπορεί να έχει πολλαπλασιαστικά αποτελέσματα όσον αφορά την ίδια την πραγματική της δύναμη».


Διαβάστε αναλυτικότερα:

http://news.in.gr/greece/article/?aid=1231319731