EΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕKΛOΓIKH ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙA
Χειμερινό εξάμηνο 2011-2012
Χειμερινό εξάμηνο 2011-2012
Περιγραφή
Το γνωστικό ενδιαφέρον του μαθήματος επικεντρώνεται στην περιγραφή και στην ανάλυση της εκλογικής συμπεριφοράς: πώς διαμορφώνεται η εκλογική επιλογή των ψηφοφόρων, ποιοι παράγοντες επιδρούν στην αύξηση της εκλογικής αποχής, πότε και γιατί μεταβάλλονται οι κομματικές προτιμήσεις των εκλογέων, γιατί συχνά εκλογείς αδυνατούν να διαμορφώσουν γνώμη σχετικά με το ποιο κόμμα θα ψηφίσουν, είναι ορισμένα από τα κεντρικά ερωτήματα που τίθενται στο πλαίσιο της Εκλογικής Κοινωνιολογίας και πρόκειται να μας απασχολήσουν στο μάθημα.
Τι μελετά η Εκλογική Κοινωνιολογία, πότε συγκροτείται ως αντικείμενο και ποια η ανάπτυξη και η διαδρομή της μέχρι σήμερα; Αποτελεί η Εκλογική Κοινωνιολογία ένα επιμέρους πεδίο της Πολιτικής Κοινωνιολογίας και γιατί; Επίσης, ποιες απαντήσεις δίνονται στα παραπάνω ερευνητικά ερωτήματα από τη σκοπιά της Εκλογικής Κοινωνιολογίας;
Προκειμένου να δοθούν στοιχεία απάντησης στα ερωτήματα αυτά θα εξετάσουμε κατ’αρχάς την ανάπτυξη της εκλογικής έρευνας υπό το πρίσμα των θεωρητικών υποδειγμάτων (“σχολών”/”μοντέλων”) της εκλογικής συμπεριφοράς στις HΠA και την Eυρώπη. Oι σχολές της εκλογικής συμπεριφοράς θέτουν στο επίκεντρο της ανάλυσης ζητήματα που αναφέρονται στους παράγοντες της αποκρυστάλλωσης της εκλογικής προτίμησης, στις προϋποθέσεις της κομματικής ταύτισης, αλλά και στις αιτίες της εκλογικής μεταστροφής ή και της εκλογικής ρευστότητας των ψηφοφόρων.
Aναζητώντας απαντήσεις στο κεντρικό ερώτημα «Ποιος Ψηφίζει Tι (Ποιον) και Γιατί», έμφαση θα δοθεί στην παρουσίαση του μικροκοινωνιολογικού (σχολή Columbia) και του μακροκοινωνιολογικού υποδείγματος (θεωρία των διαιρετικών τομών), καθώς και του κοινωνικο-ψυχολογικού εξηγητικού μοντέλου (σχολή Michigan) της εκλογικής συμπεριφοράς. Ιδιαίτερη αναφορά θα γίνει στην προσέγγιση της ορθολογικής επιλογής (rational choice theory) και στην ‘οικονομική θεωρία της δημοκρατίας’ του A. Downs. Το γνωστικό ενδιαφέρον μας θα στραφεί, δευτερευόντως, σε νεότερες, συνθετικού τύπου προσεγγίσεις της εκλογικής έρευνας, οι οποίες μελετούν το περιεχόμενο και την κατεύθυνση των μεταβολών στην εκλογική συμπεριφορά κατά την ύστερη νεωτερικότητα.
Εξετάζοντας τα θεωρητικά υποδείγματα της εκλογικής έρευνας εντοπίζουμε, συγχρόνως, τους κυριότερους σταθμούς στη μεθοδολογία του αντικειμένου: τη συμβολή της εκλογικής γεωγραφίας στη διαμόρφωση του γνωστικού πεδίου της εκλογικής κοινωνιολογίας, τη σημασία συγκεντρωτικών και ατομικών δεδομένων στην ανάλυση της εκλογικής συμπεριφοράς, τα στάδια από τα οποία περνά η ανάπτυξη των πολιτικών δημοσκοπήσεων διεθνώς και ειδικώς στην Ελλάδα, αλλά και τις συνέπειες από τη χρήση των δημοσκοπήσεων από τα ΜΜΕ (ιδίως από την τηλεόραση).
H διδασκαλία θα ολοκληρωθεί με τη διερεύνηση της επίδρασης εξειδικευμένων παραγόντων, όπως π.χ. είναι η πολιτική ηγεσία και ο προεκλογικός αγώνας, στην εκλογική συμπεριφορά και στην έκβαση της εκλογικής αντιπαράθεσης των κομμάτων.
Στο πλαίσιο του μαθήματος συγκροτούνται ομάδες εργασίας, στις οποίες φοιτητές και φοιτήτριες αναλύουν εκλογικά γεγονότα, κάνοντας χρήση εκλογικού υλικού και ερευνών κοινής γνώμης.
Κατάλογος συγγραμμάτων
Nonna Mayer κ.ά., Εκλογική Συμπεριφορά. Ιστορικές διαδρομές και μοντέλα ανάλυσης, Αθήνα: Σαββάλας, 2005.
Rudolf Wildenmann, Η Εκλογική Έρευνα. Συμπεριφορά του εκλογικού σώματος και ανάλυση εκλογών, Μετάφραση-Πρόλογος-Σχολιασμός Βασιλική Γεωργιάδου, Αθήνα: Παπαζήση, 1998.
Αnthony Downs, Οικονομική Θεωρία της Δημοκρατίας, Αθήνα: Παπαζήση, 1997².
Βασική Bιβλιογραφία
•Agnus Campbell, Paul E. Converse, Warren E. Miller, Donald E. Stokes, The American Voter, New York-London-Sydney: Wiley 1960.
•Robert E. Goodin, Hans-Dieter Klingemann, A New Handbook of Political Science, Oxford-New York: Oxford University Press 1998.
•Martin Harrop, William L. Miller, Elections and Voters, London: MacMillan 1987.
•Paul F. Lazarsfeld, Bernard Berelson, Hazel Gaudet, The People’s Choice. How the voter makes up his mind in a presidential campaign, New York-London: Columbia University Press 1965 (1944¹).
•Seymour Martin Lipset, Stein Rokkan, Party Systems and Voter Alignments, Cross-national perspectives, New York: The Free Press 1967.
•Μάρω Μαλούτα, Πολιτική Συμπεριφορά, Αθήνα: Σάκκουλας 1993.
•Hλίας Nικολακόπουλος, H Kαχεκτική Δημοκρατία. Kόμματα και εκλογές 1946-1967, Aθήνα: Πατάκη 2001.
•Δ. Τσάτσος & Ξ. Ι. Κοντιάδης (επιμ.), Το Μέλλον των Πολιτικών Κομμάτων, Αθήνα: Παπαζήση 2003.
Επιστημονικά περιοδικά:
•Επιστήμη και Κοινωνία, τεύχος 27 (Καλοκαίρι 2011), Εκλογές πρώτης, δεύτερης και τρίτης τάξης. Κόμματα, ηγεσία, αποχή – τεύχος 25 (Φθινόπωρο 2010), Διαιρετικές Τομές στο Κομματικό Σύστημα – τεύχος 19 (Άνοιξη 2008), Φάκελος: Οι εκλογές της 16ης Σεπτεμβρίου 2007 (εκδ. Αντ. Ν. Σάκκουλα).
•Ελληνική Επιθεώρηση Πολιτικής Επιστήμης, τεύχος 31 (Μάρτιος 2008), Βουλευτικές εκλογές 2007 (εκδ. Θεμέλιο).
Τρόπος εξέτασης και συμμετοχής στο μάθημα
Οι εξετάσεις είναι γραπτές. Φοιτητές/-τριες που μετέχουν σε ομάδες εργασίας και παρουσιάζουν στο μάθημα εκλογικό υλικό που έχουν επεξεργαστεί, κάνουν ένα ουσιαστικό βήμα στη διεύρυνση των γνώσεών τους, όπως και στη βελτίωση της τελικής αξιολόγησής τους. Η συστηματική παρακολούθηση του μαθήματος αποτελεί προϋπόθεση για την κατανόηση του αντικειμένου και της διδασκόμενης ύλης. Προς αυτή την κατεύθυνση συμβάλλει και η μελέτη, κατά τη διάρκεια του εξαμήνου, κειμένων (άρθρων, αποσπασμάτων βιβλίων) που ανήκουν στον πυρήνα του γνωστικού αντικειμένου, καθώς και η παρουσίαση και συζήτησή τους στο μάθημα.
Θεματικές ενότητες
• Εισαγωγή στη θεματική: τι θα εξετάσουμε και πώς θα δουλέψουμε στο μάθημα (19.10. & 26.10.)
• Πώς συγκροτείται και πώς αναπτύσσεται η Εκλογική Κοινωνιολογία: ιστορικές διαδρομές και σταθμοί του αντικειμένου. Πολιτική Κοινωνιολογία και Εκλογική Κοινωνιολογία: συγκλίσεις και αποκλίσεις (02.11.)
• Σχολές, υποδείγματα και θεωρητικές προσεγγίσεις για την ανάλυση της εκλογικής συμπεριφοράς: από τη Σχολή της Ανθρωπογεωγραφίας στις κλασικές προσεγγίσεις της εκλογικής επιλογής. Πώς συντελείται η μετάβαση και ποιες ερευνητικές προτεραιότητες αναδεικνύει; (09.11.)
• Κοινωνικο-δομικές προσεγγίσεις της εκλογικής συμπεριφοράς Ι – Η σχολή Columbia (16.11.)
• Κοινωνικο-δομικές προσεγγίσεις της εκλογικής συμπεριφοράς ΙΙ – Η προσέγγιση των κοινωνικών διαιρετικών τομών (23.11.)
• Κοινωνικο-ψυχολογικές προσεγγίσεις της εκλογικής συμπεριφοράς – Κομματικές ταυτίσεις και η σχολή Michigan (30.11.)
• Οικονομικά εξηγητικά μοντέλα της εκλογικής συμπεριφοράς Ι – Θεωρίες ορθολογικής επιλογής (07.11.)
• Οικονομικά εξηγητικά μοντέλα της εκλογικής συμπεριφοράς Ι – Οικονομική θεωρία της δημοκρατίας (A. Downs) (14.12.)
• Νεότερες συνθετικές προσεγγίσεις στην ανάλυση της εκλογικής συμπεριφοράς: ποια τα κριτήρια της εκλογικής επιλογής στις κοινωνίες της ύστερης νεωτερικότητας; (21.12.).
Τι μελετά η Εκλογική Κοινωνιολογία, πότε συγκροτείται ως αντικείμενο και ποια η ανάπτυξη και η διαδρομή της μέχρι σήμερα; Αποτελεί η Εκλογική Κοινωνιολογία ένα επιμέρους πεδίο της Πολιτικής Κοινωνιολογίας και γιατί; Επίσης, ποιες απαντήσεις δίνονται στα παραπάνω ερευνητικά ερωτήματα από τη σκοπιά της Εκλογικής Κοινωνιολογίας;
Προκειμένου να δοθούν στοιχεία απάντησης στα ερωτήματα αυτά θα εξετάσουμε κατ’αρχάς την ανάπτυξη της εκλογικής έρευνας υπό το πρίσμα των θεωρητικών υποδειγμάτων (“σχολών”/”μοντέλων”) της εκλογικής συμπεριφοράς στις HΠA και την Eυρώπη. Oι σχολές της εκλογικής συμπεριφοράς θέτουν στο επίκεντρο της ανάλυσης ζητήματα που αναφέρονται στους παράγοντες της αποκρυστάλλωσης της εκλογικής προτίμησης, στις προϋποθέσεις της κομματικής ταύτισης, αλλά και στις αιτίες της εκλογικής μεταστροφής ή και της εκλογικής ρευστότητας των ψηφοφόρων.
Aναζητώντας απαντήσεις στο κεντρικό ερώτημα «Ποιος Ψηφίζει Tι (Ποιον) και Γιατί», έμφαση θα δοθεί στην παρουσίαση του μικροκοινωνιολογικού (σχολή Columbia) και του μακροκοινωνιολογικού υποδείγματος (θεωρία των διαιρετικών τομών), καθώς και του κοινωνικο-ψυχολογικού εξηγητικού μοντέλου (σχολή Michigan) της εκλογικής συμπεριφοράς. Ιδιαίτερη αναφορά θα γίνει στην προσέγγιση της ορθολογικής επιλογής (rational choice theory) και στην ‘οικονομική θεωρία της δημοκρατίας’ του A. Downs. Το γνωστικό ενδιαφέρον μας θα στραφεί, δευτερευόντως, σε νεότερες, συνθετικού τύπου προσεγγίσεις της εκλογικής έρευνας, οι οποίες μελετούν το περιεχόμενο και την κατεύθυνση των μεταβολών στην εκλογική συμπεριφορά κατά την ύστερη νεωτερικότητα.
Εξετάζοντας τα θεωρητικά υποδείγματα της εκλογικής έρευνας εντοπίζουμε, συγχρόνως, τους κυριότερους σταθμούς στη μεθοδολογία του αντικειμένου: τη συμβολή της εκλογικής γεωγραφίας στη διαμόρφωση του γνωστικού πεδίου της εκλογικής κοινωνιολογίας, τη σημασία συγκεντρωτικών και ατομικών δεδομένων στην ανάλυση της εκλογικής συμπεριφοράς, τα στάδια από τα οποία περνά η ανάπτυξη των πολιτικών δημοσκοπήσεων διεθνώς και ειδικώς στην Ελλάδα, αλλά και τις συνέπειες από τη χρήση των δημοσκοπήσεων από τα ΜΜΕ (ιδίως από την τηλεόραση).
H διδασκαλία θα ολοκληρωθεί με τη διερεύνηση της επίδρασης εξειδικευμένων παραγόντων, όπως π.χ. είναι η πολιτική ηγεσία και ο προεκλογικός αγώνας, στην εκλογική συμπεριφορά και στην έκβαση της εκλογικής αντιπαράθεσης των κομμάτων.
Στο πλαίσιο του μαθήματος συγκροτούνται ομάδες εργασίας, στις οποίες φοιτητές και φοιτήτριες αναλύουν εκλογικά γεγονότα, κάνοντας χρήση εκλογικού υλικού και ερευνών κοινής γνώμης.
Κατάλογος συγγραμμάτων
Nonna Mayer κ.ά., Εκλογική Συμπεριφορά. Ιστορικές διαδρομές και μοντέλα ανάλυσης, Αθήνα: Σαββάλας, 2005.
Rudolf Wildenmann, Η Εκλογική Έρευνα. Συμπεριφορά του εκλογικού σώματος και ανάλυση εκλογών, Μετάφραση-Πρόλογος-Σχολιασμός Βασιλική Γεωργιάδου, Αθήνα: Παπαζήση, 1998.
Αnthony Downs, Οικονομική Θεωρία της Δημοκρατίας, Αθήνα: Παπαζήση, 1997².
Βασική Bιβλιογραφία
•Agnus Campbell, Paul E. Converse, Warren E. Miller, Donald E. Stokes, The American Voter, New York-London-Sydney: Wiley 1960.
•Robert E. Goodin, Hans-Dieter Klingemann, A New Handbook of Political Science, Oxford-New York: Oxford University Press 1998.
•Martin Harrop, William L. Miller, Elections and Voters, London: MacMillan 1987.
•Paul F. Lazarsfeld, Bernard Berelson, Hazel Gaudet, The People’s Choice. How the voter makes up his mind in a presidential campaign, New York-London: Columbia University Press 1965 (1944¹).
•Seymour Martin Lipset, Stein Rokkan, Party Systems and Voter Alignments, Cross-national perspectives, New York: The Free Press 1967.
•Μάρω Μαλούτα, Πολιτική Συμπεριφορά, Αθήνα: Σάκκουλας 1993.
•Hλίας Nικολακόπουλος, H Kαχεκτική Δημοκρατία. Kόμματα και εκλογές 1946-1967, Aθήνα: Πατάκη 2001.
•Δ. Τσάτσος & Ξ. Ι. Κοντιάδης (επιμ.), Το Μέλλον των Πολιτικών Κομμάτων, Αθήνα: Παπαζήση 2003.
Επιστημονικά περιοδικά:
•Επιστήμη και Κοινωνία, τεύχος 27 (Καλοκαίρι 2011), Εκλογές πρώτης, δεύτερης και τρίτης τάξης. Κόμματα, ηγεσία, αποχή – τεύχος 25 (Φθινόπωρο 2010), Διαιρετικές Τομές στο Κομματικό Σύστημα – τεύχος 19 (Άνοιξη 2008), Φάκελος: Οι εκλογές της 16ης Σεπτεμβρίου 2007 (εκδ. Αντ. Ν. Σάκκουλα).
•Ελληνική Επιθεώρηση Πολιτικής Επιστήμης, τεύχος 31 (Μάρτιος 2008), Βουλευτικές εκλογές 2007 (εκδ. Θεμέλιο).
Τρόπος εξέτασης και συμμετοχής στο μάθημα
Οι εξετάσεις είναι γραπτές. Φοιτητές/-τριες που μετέχουν σε ομάδες εργασίας και παρουσιάζουν στο μάθημα εκλογικό υλικό που έχουν επεξεργαστεί, κάνουν ένα ουσιαστικό βήμα στη διεύρυνση των γνώσεών τους, όπως και στη βελτίωση της τελικής αξιολόγησής τους. Η συστηματική παρακολούθηση του μαθήματος αποτελεί προϋπόθεση για την κατανόηση του αντικειμένου και της διδασκόμενης ύλης. Προς αυτή την κατεύθυνση συμβάλλει και η μελέτη, κατά τη διάρκεια του εξαμήνου, κειμένων (άρθρων, αποσπασμάτων βιβλίων) που ανήκουν στον πυρήνα του γνωστικού αντικειμένου, καθώς και η παρουσίαση και συζήτησή τους στο μάθημα.
Θεματικές ενότητες
• Εισαγωγή στη θεματική: τι θα εξετάσουμε και πώς θα δουλέψουμε στο μάθημα (19.10. & 26.10.)
• Πώς συγκροτείται και πώς αναπτύσσεται η Εκλογική Κοινωνιολογία: ιστορικές διαδρομές και σταθμοί του αντικειμένου. Πολιτική Κοινωνιολογία και Εκλογική Κοινωνιολογία: συγκλίσεις και αποκλίσεις (02.11.)
• Σχολές, υποδείγματα και θεωρητικές προσεγγίσεις για την ανάλυση της εκλογικής συμπεριφοράς: από τη Σχολή της Ανθρωπογεωγραφίας στις κλασικές προσεγγίσεις της εκλογικής επιλογής. Πώς συντελείται η μετάβαση και ποιες ερευνητικές προτεραιότητες αναδεικνύει; (09.11.)
• Κοινωνικο-δομικές προσεγγίσεις της εκλογικής συμπεριφοράς Ι – Η σχολή Columbia (16.11.)
• Κοινωνικο-δομικές προσεγγίσεις της εκλογικής συμπεριφοράς ΙΙ – Η προσέγγιση των κοινωνικών διαιρετικών τομών (23.11.)
• Κοινωνικο-ψυχολογικές προσεγγίσεις της εκλογικής συμπεριφοράς – Κομματικές ταυτίσεις και η σχολή Michigan (30.11.)
• Οικονομικά εξηγητικά μοντέλα της εκλογικής συμπεριφοράς Ι – Θεωρίες ορθολογικής επιλογής (07.11.)
• Οικονομικά εξηγητικά μοντέλα της εκλογικής συμπεριφοράς Ι – Οικονομική θεωρία της δημοκρατίας (A. Downs) (14.12.)
• Νεότερες συνθετικές προσεγγίσεις στην ανάλυση της εκλογικής συμπεριφοράς: ποια τα κριτήρια της εκλογικής επιλογής στις κοινωνίες της ύστερης νεωτερικότητας; (21.12.).
• Προσεγγίζοντας το φαινόμενο της εκλογικής εποχής: ένδειξη πολιτικής απάθειας ή πολιτική συμπεριφορά με σύνθετα μηνύματα; (11.01.)
• Πολιτικές δημοσκοπήσεις: μέσα πρόγνωσης και επηρεασμού ή ‘ενσταντανέ’ των διαθέσεων των εκλογέων; (18.01.)
• Σύνοψη του μαθήματος (25.01.)
• Πολιτικές δημοσκοπήσεις: μέσα πρόγνωσης και επηρεασμού ή ‘ενσταντανέ’ των διαθέσεων των εκλογέων; (18.01.)
• Σύνοψη του μαθήματος (25.01.)
